İş kazalarında işyerinin sorumluluğu, işverenin iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili yasal yükümlülüklerini yerine getirmemesi veya ihmal etmesi durumunda ortaya çıkar. Türkiye’deki iş kazası sorumluluğu, başta 4857 sayılı İş Kanunu ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu olmak üzere çeşitli yasal düzenlemelere dayanmaktadır. İşyerinin sorumluluğu, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alması, çalışanların güvenliğini sağlaması ve iş kazalarını önlemek için gerekli tedbirleri uygulamasıyla ilgilidir. İşyerinin sorumluluğu şu başlıklar altında incelenebilir:

1.İş Sağlığı ve Güvenliği Önlemleri Alma Yükümlülüğü

İşyerinin en temel sorumluluğu, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almak, iş kazalarını önlemek için gereken tedbirleri almak ve işçilerin sağlıklı bir ortamda çalışmasını sağlamaktır. İşveren, çalışanların güvenliğini sağlamak için aşağıdaki önlemleri almak zorundadır:

İşyerinde risk analizi yapma: İşveren, işyerinde olabilecek tehlikeleri belirlemek ve bunlara karşı gerekli önlemleri almakla yükümlüdür

Güvenlik ekipmanları sağlama: Çalışanların çalışırken kullanması gereken güvenlik ekipmanlarını sağlamak (örneğin, iş eldiveni, baret, güvenlik ayakkabısı vb.) ve bu ekipmanları kullanmalarını sağlamak

Eğitim verme: Çalışanlara, iş sağlığı ve güvenliği konusunda eğitim vermek. Bu eğitimler, işyerindeki tehlikeler, güvenli çalışma yöntemleri ve acil durum prosedürleri hakkında olmalıdır

Denetim ve bakım: İşyerindeki makinelerin ve ekipmanların düzenli bakımını yapmak ve güvenli çalışabilir durumda olmalarını sağlamak.

İşverenin, işyerindeki tehlikeleri önceden tespit etmesi ve bunlara karşı gerekli tedbirleri alması gerekir. Aksi takdirde, iş kazası sonucu işverenin sorumluluğu doğar.

2.Çalışan Sağlığını Koruma Yükümlülüğü

İşveren, çalışanların sağlığını koruma yükümlülüğüne de sahiptir. Bu, yalnızca fiziksel güvenlik değil, aynı zamanda psikolojik ve ruhsal sağlık ile ilgili önlemleri de kapsar. Örneğin:

İşyerindeki hava kalitesinin, ışıklandırmanın ve gürültü seviyesinin uygun olmasını sağlamak.

Çalışanların aşırı stres veya ağır yük altında çalışmasını engellemek.

Psikolojik şiddet, mobbing gibi durumların önlenmesine yönelik tedbirler almak.

3.İşyerinde Güvenli Çalışma Ortamı Sağlama

İşverenin, işyerinde güvenli bir çalışma ortamı sağlamak amacıyla çeşitli düzenlemeler yapması gerekmektedir. Bu düzenlemeler şunları içerebilir:

İşyerinde düzen ve temizlik: İşyerindeki alanların düzenli ve temiz tutulması, iş kazalarının önlenmesi için önemlidir.

Acil durum planları: İşyerinde meydana gelebilecek acil durumlar (yangın, deprem, elektrik arızası vb.) için bir acil durum planı hazırlanmalı ve çalışanlar bu plana uygun şekilde eğitilmelidir.

İşyerinin fiziksel koşullarının uygun olması: İşyerindeki zemin, merdivenler, asansörler gibi fiziksel unsurların güvenli olması gereklidir. Ayrıca, çalışanların işyerine erişimi de güvenli olmalıdır.

4.Çalışanları Görev ve Yetki Dağılımı ile Yönetme

İşveren, çalışanların görev ve yetkilerini doğru şekilde belirlemeli ve her çalışanın yaptığı işin sorumluluğunu taşımadığı alanlarda çalışmaması için gerekli düzenlemeleri yapmalıdır. Ayrıca, çalışanların doğru şekilde denetlenmesi, aşırı yorulmamaları ve kazaların önlenmesi için işyerinde iyi bir yönetim yapısı oluşturulmalıdır.

5.İş Kazası Durumunda Yardım ve Tazminat Yükümlülüğü

İş kazası meydana geldiğinde işverenin sorumluluğu, kazanın etkilerinin minimize edilmesi ve zararların karşılanması yönünde de devam eder. İşveren, iş kazası geçiren çalışana gerekli tıbbi desteği sağlamalı ve sigorta işlemleri konusunda yardımcı olmalıdır. Ayrıca, iş kazası nedeniyle oluşan zararlar için çalışana tazminat ödemekle yükümlüdür.

6.İş Kazası Sonrası Bildirim Yükümlülüğü

İş kazası meydana geldiğinde işverenin bu durumu yasal mercilere, özellikle Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) bildirme yükümlülüğü vardır. Ayrıca, iş kazasına ilişkin rapor tutmak ve kazanın nedenlerini araştırmak da işverenin sorumluluğundadır.

7.İş Kazasında İhmalkarlık ve Cezai Sorumluluk

İş kazalarının çoğu, işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almaması veya ihmali sonucu meydana gelir. İşverenin ihmalinin, iş kazasında doğrudan etkisi varsa, işveren tazminat yükümlülüğü ile birlikte cezai sorumluluk da taşıyabilir. İşverenin ihmali veya kasıtlı davranışları nedeniyle iş kazası meydana gelirse, işveren hem maddi tazminat ödemekle yükümlüdür hem de cezai sorumluluk doğabilir. Bu durumda, işverenin cezai sorumluluğu, Türk Ceza Kanunu’nda yer alan iş güvenliği ihlalleri ile ilgili düzenlemelere dayanabilir.

8.İş Kazası Sonucu İşçinin Hakları

İş kazasında işyerinin sorumluluğu, iş kazası geçiren işçinin haklarının korunmasını da içerir. İş kazası geçiren çalışan, işyerinin sorumluluğu çerçevesinde, aşağıdaki haklara sahip olabilir: Geçici veya sürekli iş göremezlik tazminatı: Kazanın işçinin çalışamayacak şekilde sakatlanmasına yol açması durumunda işveren, tazminat ödemekle yükümlüdür.

-Tedavi masraflarının karşılanması: İşveren, iş kazasında yaralanan işçinin tedavi masraflarını karşılamak zorundadır.

-Manevi tazminat: Eğer kazadan dolayı işçi psikolojik veya duygusal bir zarar görmüşse, manevi tazminat talep edebilir.

Sonuç

İş kazalarında işyerinin sorumluluğu, iş sağlığı ve güvenliği önlemleri alarak, çalışanların güvenliğini sağlamaya yönelik yükümlülükleri kapsamaktadır. İşverenin, iş kazalarını önlemek için gerekli tüm tedbirleri alması, çalışanları eğitmesi, işyerindeki riskleri minimize etmesi ve kazadan sonra mağdur çalışanı desteklemesi gerekmektedir. Aksi takdirde, işyerinin sorumluluğu ortaya çıkar ve iş kazası geçiren çalışan, işverene karşı tazminat davası açabilir.

Av. Salih ÖZGÜNEŞ | Law & Consultancy